Dat de musicals van Stephen Sondheim niet te vergelijken zijn met andere shows van dit moment mag geen verrassing meer zijn. En als deze ook nog eens geproduceerd worden door het Koninklijk Ballet van Vlaanderen dan fronst het grote musicalpubliek toch wel even de wenkbrauwen. Sterker nog, men laat het zelfs massaal afweten! In Groningen is dat echter allang geen verrassing meer. Een aantal jaren geleden kende 'A Little Night Music', ook een Sondheim-musical en ook van Vlaamse hand, hetzelfde euvel. Halfvolle zalen en publiek dat de voorstelling tijdens de pauze de rug toekeerde.

Helaas is dat met 'Merrily We Roll Along' niet anders. Het blijft gissen wat precies de redenen zijn waarom men deze show zo links laat liggen. Wellicht denkt men bij het lezen van de naam Koninklijk Ballet van Vlaanderen dat het om een balletvoorstelling gaat. Maar de inleiding verklapt dan toch dat het een musical betreft. Iets anders misschien? De grote namen ontbreken, ook vast een reden om niet te gaan. En ja, op het affiche staat niet vermeldt dat het om een Joop van den Ende Theaterproductie gaat. Bovenal is het zo dat een gemiddelde bezoeker van een musical vaak niet eens weet wie Stephen Sondheim is. Wellicht zal er pas volgend seizoen verandering in komen wanneer Joop van den Ende met bekende namen Sondheims 'Passion' gaat produceren.

Het publiek dat op vrijdagavond 'Merrily We Roll Along' wel uitzat was getuige van een bijzondere musical en liet dat ook wel degelijk blijken. Negatieve klanken waren niet te horen en men kon zich volledig vinden in de uitmuntende kritieken die de voorstelling in de Nederlandse en Vlaamse pers kreeg. Speciaal voor Groningen was drie dagen later in het Kruithuis, achter de Stadsschouwburg, een theatersalon georganiseerd. Ongeveer dertig mensen waren getuige van een twee uur durende lezing waarin Koen van Dijk, de bekende componist en tekstschrijver van diverse Nederlandse musicals, zijn licht liet schijnen over Stephen Sondheim. Aan het einde van de zeer informatieve en onderhoudende lezing kon je ook niet anders concluderen dat Sondheim meer aandacht verdient en dat 'Merrily We Roll Along' een interessante productie is.

Aan de hand van vooral beeldfragmenten neemt Koen van Dijk het publiek mee naar de wereld van Sondheim. Wie is hij, waarom legde hij zich toe op musical, wie waren zijn voorbeelden en wat is voor hem de essentie van een goede musical. En dan is het toch verrassend dat er veel feiten en verhalen zijn die vrijwel onbekend zijn. Oscar Hammerstein, vooral bekend van 'The Sound of Music', blijkt het grote voorbeeld te zijn geweest voor Sondheim. Hij leerde hem de kneepjes van het vak kennen en liet hem diverse soorten musicals schrijven. En dan blijkt dat ook hij het heeft moeten leren en dat het niet vanzelfsprekend is een "goede" musical te schrijven.

Een goede musical is eentje waarin tekst en muziek verbonden met elkaar moeten zijn. Liedjes moeten niet dienen om het verhaal af te leiden of als tussendoortje te dienen maar om het verhaal verder te helpen. En juist Sondheim geeft in elke song weer een apart karakter door er een bepaald hoogtepunt in te bouwen. Koen van Dijk: "In '3 Musketiers' is er een liedje waarin Bastiaan Ragas begint met 'Ik ben verliefd'. Ja, en dan? De verrassing is reeds weg en wat volgt is nog eens twintig keer dezelfde woorden." Als tegenvoorbeeld wordt 'If I Love You' getoond. Dit nummer komt uit de musical 'Carousel', van Oscar Hammerstein. En dan blijkt dat de gehele song van begin tot eind wel iets verteld.

Terug naar waar de lezing om begonnen is en dan rijst al vrij snel de vraag waarom 'Merrily We Roll Along' eerst zo geflopt is op Broadway. Harold Prince en Stephen Sondheim hebben in hun biografieën over de kapitale fouten geschreven. De opzet van het verhaal is sowieso lastig. Het einde komt eerst aan bod en vervolgens wordt in fases teruggewerkt naar het begin. Net andersom dan dat men gewend is. Er werd gekozen voor een jonge cast met spelers van rond de 19, 20 jaar. Dit bleek de grootste miskleun te zijn en later kwam dan ook het besef dat acteurs met levenservaring de rollen zouden moeten spelen. Verder was de hoofdpersoon (Franklin) niet sympathiek waardoor het publiek al vanaf het begin van de show een soort van afkeer kreeg. Met behulp van juist een bekende, aardige acteur moest dit probleem ook worden opgelost. In elk geval heeft Sondheim ervan geleerd al betekende 'Merrily We Roll Along' wel het einde van de samenwerking van Prince.

Stephen Sondheim en Andrew Lloyd-Webber worden door Koen van Dijk in een adem genoemd. Terecht want ze zijn de bekendste componisten uit de musicalwereld. Toch zijn er wezenlijke verschillen en dan blijkt ook waarom laatstgenoemde zoveel bekender is. Ten eerste schrijft Lloyd-Webber de meer toegankelijke songs. Uit zijn repertoire zijn veel hits voortgekomen en ze klinken beter in het gehoor. Bij Sondheim moet men vaak wellicht meer moeite doen om ze te begrijpen en is meezingen ook altijd niet even gemakkelijk. Ten tweede is Lloyd-Webber meer waakzaam over zijn eigen product. In diverse landen moeten musicals een kopie zijn van het origineel. Sondheim geeft andere producenten juist de ruimte om een nieuwe visie op een bepaalde musical te geven. Dat maakt zijn musicals dan ook meer bijzonder. 'The Phantom of the Opera' is overal gelijk terwijl elke productie van 'Into the Woods' juist weer anders is.

Het is duidelijk dat er veel te vertellen valt over Stephen Sondheim. En eerlijk is eerlijk: Koen van Dijk heeft zijn eerste lezing zeker boeiend weten te houden. Veel facetten kwamen aan bod en het publiek, jammer dat er zo weinig waren, heeft zeker een interessante kijk op de Amerikaanse tekstschrijver gekregen. Wel zou het leuker zijn geweest als de lezing eerder zou zijn geweest dan de musical 'Merrily We Roll Along' zelf. De aanwezige toeschouwer zou dan met meer bagage en met wellicht een andere invalshoek de voorstelling hebben bekeken. Desondanks is het te hopen dat er in de toekomst, wellicht door Koen van Dijk zelf of door andere makers, meerdere van dit soort lezingen worden gehouden.

Marko Koning 23/03/2004

terug naar boven | afdrukken | bewaren als pdf | als favoriet bewaren