"Ik geef al 10 jaar zangles. Het was eerst leuk om erbij te doen, maar dat 'erbij doen' begon steeds grotere vormen aan te nemen. Ik merkte dat lesgeven het allerliefste is dat ik op zanggebied doe omdat ik daarin het meeste van mezelf kan geven. In de loop der tijd heb ik verschillende cursussen ontwikkeld voor groepen, volwassenen en kinderen. De cursussen voor kinderen zijn me heel dierbaar. Het staat allemaal nog in de kinderschoenen, maar het is wel waar mijn hart ligt."

"Als je met kinderen werkt, heb je een betere toegang tot het gevoel dan bij volwassenen. Kinderen laten beter zien waar de problemen zitten, de verlegenheden of juist hyperactiviteit. Volwassenen hebben zich al met diverse lagen dichtgeplakt om zichzelf door het leven te werken en ze hebben daardoor meer huid, meer afweer. Kinderen zijn prachtig open. Dat is mooi. De totale ontspanning in het lijf van een kind als ze aan het spelen zijn met een pony of nootjes spelen op een piano, dat is iets waar iemand zijn hele leven op zou moeten kunnen vertrouwen. Op dat gevoel van 'Ik kan iets'."

"Ik ben zelf moeder van drie kinderen en ik weet hoe groot de paniek van ouders kan zijn als ze iets tegenkomen wat het kind niet kan. Er ontstaat een soort grote paniek als de fout zich niet herstelt. Twee van mijn kinderen zijn dyslectisch. Het is als moeder moeilijk om te zien dat ze krijgen te maken met allerlei tegenwerkingen. Ikzelf presteerde tot aan de middelbare school erg goed. Toen ontstonden er veel problemen in mijn ouderlijk huis waardoor ik ineens niet meer kon lezen en faalangst kreeg. Ik heb die school uiteindelijk wel gedaan, niet op basis van interesse maar puur op wilskracht. Je wordt bedreven in het omzeilen van je problemen. Op de Kleinkunstacademie voelde ik een leesbeurt al van ver aankomen. Ik ging dan naar het toilet en bleef daar tot de les afgelopen was. Als ik kinderen die schaamte zou kunnen besparen dan ben ik geslaagd."

"Ik probeer mijn cursisten en studenten te leren de fout op te zoeken. Je hoort vaak dat je van je fouten kan leren, maar ik ben nog nooit iemand tegengekomen die me heeft geleerd om fouten te maken. Wat zou het een opluchting zijn als iemand je leert om iets fout te doen! We maken fouten en benoemen ze. Dat is de enige weg naar herstel. Dat geldt voor kinderen en volwassenen. Ik geef les aan een groep van zeven volwassenen die nu nog steeds tegen de schaamte oplopen om een foutje te maken. Bij professionele zangers is dat niet anders. De angst en de voelbare spanning vanwege die ene noot die achterin de keel zit te loeren. Leer je fout te zoeken en maak hem volmondig. Dat is de redding voor iedereen die met musicals, beeldende kunst, etc te maken heeft."

Het klinkt allemaal nogal therapeutisch. Is het zingen wel belangrijk?

"Alle kunsten zijn volgens mij therapie. Hier is het zingen de uitingsvorm. Zingen zorgt dat je makkelijker bij je eigen gevoel kan komen. Het lucht enorm op om jezelf die klanken te horen maken. Alles draait om zingen en daardoor dus ook om ademhaling. Het gaat erom waar de adem stokt. Dat is in je keel, maar waarom stokt de adem in de keel? Hoe kan je lekker ademhalen? Ademhalen is de basis. Als je niet goed ademhaalt, slaan de stembanden niet aan. Dat is de theorie, maar de praktijk is natuurlijk even belangrijk. Ik kan alle spieren wel proberen aan te wijzen, maar ik kan niet met een camera naar binnen. Kinderen leer ik dit alles dan ook op een hele speelse manier. Waar zitten je longen? Waar zitten je stembanden? Als ik de kinderen 10 keer om mijn boerderij laat rennen, dan zijn ze buiten adem. Hoe voelt dat? Hoe kan je dat voorkomen?"

Je hebt het veel over kinderen. Werkt het ook bij volwassenen?

"Ja, maar bij volwassenen werkt het wel anders. Die hebben al eelt op hun ziel en dan duurt het langer voor ik daarbij kan. Als ze eenmaal over de schaamte heen zijn om het over hun lijf te hebben, dan komt de stem los. Ik hoor heel vaak van mensen dat het ze heerlijk lijkt om een paar liedjes te kunnen zingen. Het kan allemaal maar dan zullen ze wel door een soort lekker schemergebied van schaamte moeten. Waar ik me op richt, is dat mensen altijd zingen vanuit een natuurlijk verlangen. Wie zingt er niet in de auto mee met Marco Borsato en hoe heerlijk zou het zijn om met groot vertrouwen je stem aan anderen te laten horen?"

Geldt voor zingen ook 'jong geleerd, oud gedaan'?

"Nee, het heeft te maken met het wakker maken en wakker houden van stembanden en het leren hoe je kan ademhalen. Met de training van je stembanden kan je ook nog op je 80ste beginnen. Ik heb er wel eens aan gedacht om te zingen met ouderen met Alzheimer. Het probleem is alleen dat je met die mensen moeilijk een continue band kan opbouwen. Dat lijkt me heel uitputtend."

Hebben zangers die al lange tijd professioneel bezig zijn ook wat aan jouw zanglessen?

"Alle zangers hebben hier baat bij. In de musicalwereld wordt de stem vaak gebruikt vanuit het krachtselement omdat musical gaat over het bereiken van een effect. Zeker de manier waarop je bij een musical binnenkomt - de auditie - gaat vaak en teveel over het exposeren van je kracht, terwijl dat maar een deel van de werkelijkheid is. Het exposeren van je kwetsbaarheid is zeker zo belangrijk en bruikbaar. Juist die kant, die vind ik zo mooi. Veel musicalacteurs kunnen al bijna niet meer terug naar die zachte kant. Het vraagt iets over de kennis van je lijf. Een goede operazanger kan de twee kanten moeiteloos afwisselen. Die heeft daar een veel grotere leerschool in. Het leren zien van je tekortkomingen en het leren ervaren van 'hier schaam ik me voor' zorgt er al voor dat die stem terugzakt in volume en kracht. Het grote voordeel is dat het publiek door je stem meer gaat horen hoe jij als persoon bent. Professionele zangers kunnen leren hoe ze staan en waar ze in hun lijf hun stem ontwijken. Je kunt namelijk in je centrum staan, maar sommigen staan van nature altijd door een heup gezakt. Eigenlijk ontwijk je dan je doelgerichtheid. Je staat er niet bij stil, maar dat zijn allemaal dingen die iets betekenen. Het is leuk die betekenis te ontrafelen."

"Neem zangers die altijd hun duimen verbergen als ze zingen. Als ik dat zie dan weet ik al heel wat over hun hele persoon. Mijn eerste vraag na honderden mooie tonen is dan 'Wat had je voor vader?'. In negen van de tien 9 van de 10 gevallen, bereik je daarmee dan een doorbraak in de schaamte voor het eigen gevoel. Het verbergen van je duimen betekent namelijk dat je de autoriteit verbergt. Als we dat weten, kunnen we anders zingen, meer de diepte in. Problemen met vaders kunnen ook op een andere manier tot uiting komen. In Friesland was ik bij een jongen die af en toe in zijn eigen tent zingt. Hij zong een nummer en gaf het woord 'father' net even iets meer een zetje dan de rest. Zijn hoofd ging iets meer naar achter en dan valt voor mij het muntje. Later heb ik aan zijn vrouw gevraagd hoe het met die man en zijn vader ging. Toen bleek dat daar een enorm gecompliceerd gedoe aan de gang was. Dan krijg je in één keer een ingang waarmee mensen direct aan de gang kunnen. Instant opgelucht!

Degenen die bij je op les komt, die weet toch vaak zelf wel wat er aan de hand is?

"Dat kan zijn. Vaak hebben mensen al een lange weg afgelegd om te zorgen dat ze bij zichzelf kwamen. Zingen is echt om je te uiten en als mensen al weten wat er aan de hand is, dan lijkt het me - puur intuïtief - het beste om te beginnen met dat we helemaal niets weten. Gewoon bij nul beginnen. Zo begin ik ook het liefste. Kijken hoe we bijvoorbeeld alleen al via de tekst het nummer kunnen ontleden. Waarom is dat nummer gekozen? Vaak zit er al iets in wat ze niet weten, een sleutelwoord bijvoorbeeld. Als we dat gevonden hebben en we gaan erover zingen en dan hoor je dat woord de clou was. Eigenlijk is het zo dat ík ga horen wat de clou is. Na vijf minuten komt er dan een wereld boven waar inderdaad misschien drie jaar aan vooraf is gegaan."

"Jarenlang had ik zelf de angst dat ik het niet meer zou zien, dat ik enkel stemmen zou horen en verder niets. Goddank gebeurt dat nooit. Hoe minder ik me voorbereid, des te makkelijker ik het zie en des te meer ik durf. Gisteren heb ik een vrouw, waarvan ik het gevoel had dat ze zichzelf te klein maakte, op barkrukken gezet. Het was eng om haar zo te zien staan, maar wat was ze groot geworden! Het was de eerste keer dat ze een lied van a tot z kon zingen zonder in ademnood te raken of te gaan huilen. Dat hebben we dan met zijn allen gewonnen."

Meer informatie is te vinden op de website van Alexandra van Marken.

Marinus de Graaf 04/04/2004

terug naar boven | afdrukken | bewaren als pdf | als favoriet bewaren